Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης έφυγε από την ζωή σε ηλικία 90 ετών την περασμένη Παρασκευή το πρωί. Τον τελευταίο μήνα είχε αρκετά προβλήματα – κατά κάποιο τρόπο ησύχασε. Ο «καπετάνιος», όπως όλοι τον ήξεραν από την πρώτη κιόλας στιγμή που εμφανίστηκε στην ελληνική κοινωνική σκηνή και κυρίως στο ελληνικό ποδόσφαιρο, υπήρξε ο μακροβιότερος πρόεδρος της ιστορίας του Παναθηναϊκού κι όπως αγαπούσε να λέει για αυτό – και όχι για άλλες του επιχειρηματικές δραστηριότητες – θα ήθελε να τον θυμάται ο κόσμος.

Διάβασα πολλά αυτές τις μέρες με αφορμή το αντίο του. Κατάλαβα κάτι. Όταν φεύγει ένας τέτοιος παράγοντας είναι μάλλον εύκολο να αναφέρεις πολλές ιστορίες με αυτόν πρωταγωνιστή – ειδικά αν τον έχεις ζήσει. Είναι όμως πολύ δύσκολο να κάνεις κατανοητό σε όσους δεν τον γνώρισαν ποιος ήταν και γιατί σημάδεψε μια εποχή. Οι μνήμες είναι εύκολες, η αποτίμηση όχι η πιο απλή. Κυρίως γιατί οι άνθρωποι που σημαδεύουν εποχές, όταν οι εποχές αλλάζουν κάπως αλλάζουν και οι ίδιοι – εννοώ αλλάζει η ίδια η εικόνα τους. Συνήθως γλυκαίνει. Όπως περίπου και οι αναμνήσεις που έχουμε από διάφορες περιπέτειες.   

Ο «καπετάν Γιώργης», όπως τον αποκαλούσαν οι φίλοι του, ήταν μια περιπέτεια για το ελληνικό ποδόσφαιρο και ο πρώτος σίγουρα σούπερ σταρ πρόεδρος στην ιστορία του ελληνικού επαγγελματικού ποδοσφαίρου. Σήμερα θα τον λέγαμε «παράγοντα παλιάς κοπής», όταν όμως εμφανίστηκε (και σίγουρα στα 15 πρώτα χρόνια της παρουσίας του στον ΠΑΟ) ήταν υπόδειγμα πρωτοπορίας και αποτελεσματικότητας: ένα είδος μοντέλου διοίκησης από μόνος του.  

Όταν η οικογένεια Βαρδινογιάννη με την θεσμοθέτηση του επαγγελματικού ποδοσφαίρου το 1980 απέκτησε τον ΠΑΟ με εντολή του Βαρδή Βαρδινογιάννη με την ομάδα ασχολήθηκε ο μπον βιβέρ της οικογένειας Γιώργος. Τον Παναθηναϊκό τον διοίκησε για περισσότερα από είκοσι χρόνια με ένα στενότατο κύκλο συνεργατών (ο πιο κοντινός εκ των οποίων ήταν ο κ Μάνος Μαυροκουκουλάκης) και του αφιερώθηκε ολοκληρωτικά. «Εγινα Παναθηναϊκός λόγω του Λινοξυλάκη και του Βουτσαρά, που ήταν κρητικοί. Είχα διαρκείας εισιτήριο από την δεκαετία του ’70 κι όταν έγινα πρόεδρος ασχολούμουν με την ομάδα νύχτα μέρα. Κοιμόμουν μερικές φορές στο γήπεδο της Λεωφόρου κι αποφάσιζα για όλα εγώ» έχει πει. Μερικές φορές μπορεί και να αποφάσιζε για πολλά που δεν είχαν να κάνουν με τον ΠΑΟ αποκλειστικά: για την ΕΠΟ, την ΕΠΑΕ, τους Γενικούς Γραμματέας Αθλητισμού, τους Υφυπουργούς Αθλητισμού ίσως και για τέσσερις – πέντε ομάδες που τον καιρό της παντοδυναμίας του (ειδικά τα χρόνια του ΄80) ήθελαν σχέσεις σχεδόν αποκλειστικά μαζί του.

Εργα και ημέρες

Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης δεν έφερε τίποτα από τα πολλά που βασάνισαν το ελληνικό μας ποδόσφαιρο για χρόνια. Αλλά δεν υπήρχε και τίποτα από όσα βρίσκεις γραμμένα στην Βίβλο του ελληνικού παραγοντισμού που δεν έκανε.

Τον «Καπετάνιο» συνόδευαν πάντα τρομερές ιστορίες: τις πιο πολλές τις διέψευδε. Ελεγαν ότι ήταν οπαδός του Ολυμπιακού και ήθελε να αποκτήσει τον Ολυμπιακό, αλλά έχασε το δικαίωμα χάνοντας το σε μια παρτίδα τάβλι από τον Σταύρο Νταϊφά»: «δεν υπάρχει πιο μεγάλο ψέμα» μου έχει πει ένα βράδυ πολύ αργά στην Πλατεία Κολωνακίου - «πρώτα από όλα ποτέ δεν θα έχανα στο τάβλι». Ελεγαν ότι κυκλοφορούσε πάντα με όπλο – για αυτό ο Κώστας Καίσαρης στον «Αποδυτηριάκια» τον είχε βαφτίσει «Ρίνγκο». Το επιβεβαίωνε, αλλά και ταυτόχρονα το αρνιόταν: «είχα όπλο αλλά δεν το είχα τραβήξει ποτέ σε γήπεδο – αυτά είναι μύθοι» έχει πει. Ηταν φωνακλάς και συνήθιζε να σε παίρνει προσωπικά τηλέφωνο αν τον είχε δυσαρεστήσει: «γαύγιζε, αλλά δεν δάγκωνε» είπε χαρακτηριστικά ο Μένιος Σακελλαρόπουλος που ως ρεπόρτερ Παναθηναϊκού έχει ζήσει τις μεγάλες του μέρες, αλλά και κάποιες πίκρες του. Του άρεσε η σχέση με δημοσιογράφους: ήταν ο πρώτος πρόεδρος που απέκτησε προσωπικούς δημοσιογράφους – ανθρώπους που μετέφεραν τις θέσεις του, αλλά κι ο πρώτος που θυμάμαι που συζητούσε με αυτούς ακόμα και μεταγραφές: τον Ζάες πχ τον απέκτησε μετά από συμβουλή του Γιάννη Διακογιάννη. Του άρεσαν και οι καυγάδες με διευθυντές εφημερίδων και οι μεγάλες συζητήσεις με τους ρεπόρτερ (είχε προς το τέλος και μερικούς ορκισμένους εχθρούς), ενώ στα περίφημα κατορθώματά του ήταν και ότι έκανε ντου στα δημοσιογραφικά για να διαμαρτυρηθεί για τηλεοπτικές μεταδόσεις πριν καν ολοκληρωθεί το ματς.

Είχε επίσης δύσκολες σχέσεις με τους οργανωμένους οπαδούς του ΠΑΟ: είναι από τους λίγους που είχε το σθένος να κλείσει κλαμπ οργανωμένων, να τους απαγορεύσει την πρόσβαση σε εισιτήρια, να τους «κόψει» το γήπεδο όταν ξεπερνούσαν τα όρια. Δεν είχε κανένα πρόβλημα να τσακωθεί δημόσια (ο καυγάς με τον αστυνομικό Ζουμπούλη είναι μεγάλη σκηνή, όσο και το απίστευτο ξύλο μπράβων σε ένα ματς ΠΑΟ – ΑΕΚ στο ΟΑΚΑ στο οποίο έβρεχε «καρέκλες» μετά από μια αντίθεσή του με τους ανθρώπους της ΑΕΚ). Γούσταρε στην παντοδυναμία του να παίρνει παίκτες από τους αντιπάλους του, ήταν όμως και σκληρός εργοδότης: ο Πάρης Γεωργακόπουλος, που του έκοψε την μπάλα 25 χρονών, το ξέρει καλά.

Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης καμάρωνε γιατί δεν έχανε ποτέ διένεξη στα αθλητικά δικαστήρια, και μολονότι κανείς δεν τον θυμάται μετά από ένα σημείο να εμφανίζεται στα ΔΣ της τότε ΕΠΑΕ για χρόνια περνούσαν πάντα από αυτά ό,τι ήθελε. Τον ενδιέφεραν στις μεγάλες του μέρες τα πάντα: ακόμα και ο αθλητικός Τύπος της Θεσσαλονίκης και οι διευθυντές του. Αυτή η τρομερή του παρουσία παντού είχε κάνει τους αντιπάλους του να ζήσουν μια εποχή ηγεμονίας του τρομακτική: είναι αλήθεια πως κατηγορούσαν τον Βαρδινογιάννη ακόμα και γιατί μπορεί να έβρεχε. Από την άλλη κι ο ίδιος δεν έκανε άλλο από το να προσπαθεί να τους πείσει ότι έχουν δίκιο.     

Ηταν αντιφατικός ο «Καπετάνιος» γιατί όσο κι αν έβλεπε (ίσως πρώτος αυτός) το ποδόσφαιρο ως πεδίο άσκησης εξουσίας, το αγάπησε και παράφορα.  Το έμαθε το ποδόσφαιρο όσο λίγοι – κι αναφέρομαι όχι στο παραγοντικό αλλά στο αμιγώς τεχνικό κομμάτι του. Μπορούσε να ταξιδέψει στο εξωτερικό για να γνωρίσει ένα προπονητή και να μιλήσει με αυτόν για την εφαρμογή του 4-4-2 ή να πάει να δει ένα νεαρό ξένο παίκτη προσωπικά. Για αυτό κατάλαβε και πρώτος στην Ελλάδα την ανάγκη της δημιουργίας ενός ευρωπαϊκών προδιαγραφών αθλητικού κέντρου: το κέντρο της Παιανίας που σήμερα αποκτήθηκε από την ΕΠΟ και φέρει το όνομά του, σήμερα ανασκευάζεται. Όταν πρωτολειτούργησε ήταν πρωτοποριακό για την εποχή του και αληθινό έργο ζωής. Ερχόταν τα Χριστούγεννα σε αυτό για να κάνουν προετοιμασία ομάδες από την Δυτική Ευρώπη.

Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης λάτρευε το να παρακολουθεί ματς στο γήπεδο, αλλά έβλεπε και μανιωδώς ματς στην τηλεόραση, ακόμα και μικρών ευρωπαϊκών πρωταθλημάτων, για τους καλούς παίκτες των οποίων ήθελε να ενημερώνεται. Από το πολωνικό πρωτάθλημα έφερε κάποτε ένα σέντερ φορ με το παράξενο όνομα Χριστόφ Βάρτσιχα: τον απέκτησε κι αφού τον βάφτισε «Βαζέχα» τον έκανε σημείο αναφοράς στον ΠΑΟ. Για χρόνια όποιος παίκτης του ζητούσε λεφτά τον άκουγε να του λέει πως αυτά είναι πιο πολλά από αυτά που παίρνει ο Βαζέχα – το συμβόλαιο του οποίου κανείς δεν γνώριζε. Αγαπούσε τους τεχνίτες ποδοσφαιριστές και για αυτό επί των ημερών του ο ΠΑΟ απέκτησε τον Ζάετς, τον Δημήτρη Σαραβάκο, τον Ρότσα, τον Μπορέλι, τον Λυμπερόπουλο κι άλλους πολλούς. Με αυτούς (και με προπονητές με τους οποίους είχε την καλύτερη συνεργασία γιατί τον άκουγαν…) ο «Καπετάνιος» πανηγύρισε έξι πρωταθλήματα με τον ΠΑΟ και πολλούς άλλους εγχώριους τίτλους, αλλά κυρίως είδε την ομάδα του να φτάνει δυο φορές στον ημιτελικό του κυπέλλου Πρωταθλητριών. Την Ευρώπη την θεωρούσε πεδίο καθιέρωσης και την Ελλάδα πεδίο επίδειξης.

Οι μεγάλες δηλώσεις του 

Κανείς δεν μπορεί να περιγράψει τον «Καπετάνιο» καλύτερα από τις δηλώσεις του. Θυμίζω αποχαιρετώντας τον μερικές.   

• «Ήμουν παθιασμένος πρόεδρος, αλλά δεν έχασα ποτέ τη φίλαθλη ιδιότητά μου».
• «Εξω από το γήπεδο δεν είχα κανέναν φανατισμό».
• «Έξω από το γήπεδο υπήρχαν οι μαυραγορίτες των εισιτηρίων, όπου εγώ τους απομάκρυνα. Ουδέποτε κατήργησα εγώ τη Θύρα 13. Ήθελα να καταργήσω τη στεγανότητα των συνδέσμων. Τα κάνουμε ό,τι γουστάρουμε. Όχι δεν θα κάνετε».
• «Κάποτε άναψε ένα αναπτήρα και είπαν ότι τράβηξα όπλο. Δεν ήταν όπλο, ήταν αναπτήρας! Αλλά και όπλο να ήταν, εγώ δεν είχα ανάγκη από όπλα για να επιβληθώ».
• «Εγώ δεν παίρνω παίκτες για να κάνω φιγούρα στα πρωτοσέλιδα, παίρνω παίκτες για να παίζουν μπάλα».
• «Προτιμώ να χάνω όρθιος παρά να κερδίζω γονατιστός».
• «Δεν με ενδιαφέρει να φέρω έναν παίκτη-όνομα που θα έρθει εδώ για να κολλήσει ένσημα και να κάνει τουρισμό. Θέλω παίκτες πεινασμένους για μπάλα και διακρίσεις».
• «Μια συμβουλή δίνω στους παίκτες μου όταν ξεκινάει η χρονιά. Φροντίστε με αυτά που θα κάνετε να με αναγκάζετε να μην πάρω άλλους παίκτες και να μην κάνω μεταγραφές!».
• «Μετά τα πρώτα μου χρόνια συζητούσα με τους προπονητές κάθε Παρασκευή την σύνθεση της ομάδας. Δεν τους έλεγα τι θα κάνουν. Ας πούμε ότι έκανα τις σωστές ερωτήσεις».
• «Λέγονται πολλά για μένα. Κυρίως ψέματα. Αλήθεια είναι μόνο όσα κάποιος έχει τολμήσει να πει μπροστά μου».
• «Αποχωρώ από τον ΠΑΟ για να μην συμμετάσχω στο θέατρο του παραλόγου. Οι συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στο ελληνικό ποδόσφαιρο δεν μου επιτρέπουν να συνεχίσω. Για να παραμείνω, θα έπρεπε να γίνω συνεργός ή να συμβιβαστώ. Και εγώ δεν έχω μάθει ούτε να συμβιβάζομαι ούτε να γίνομαι συνεργός»
• «Θα κλειδώσω το πρωτάθλημα στην Παιανία».

Αυτό το τελευταίο σίγουρα δεν του έφερε γούρι. Το είπε το 1995 κι άλλο πρωτάθλημα ο ίδιος ως πρόεδρος δεν πανηγύρισε.

Τον θυμούνται όλοι ως πρόεδρο

Τα πολλά κείμενα που γράφτηκαν μαρτυρούν ότι ο «Καπετάνιος» ήταν πρωταγωνιστής και σε πολλές άλλες ιστορίες – και επιχειρηματικές αλλά και προσωπικές. Η σκηνή που στα μπουζούκια τραγούδησε τον ύμνο του Ολυμπιακού ή η μέρα που πήγε στο Καραϊσκάκη για να δει ματς λέγοντας ότι ήρθε να δει αν έγινε καλή δουλειά στο νέο γήπεδο, μαρτυρούν πως μετά την επεισοδιακή του αποχώρηση από τον ΠΑΟ άλλαξε και χαρακτήρα: μαλάκωσε σίγουρα. Είναι επίσης εντυπωσιακό πως παρά το πλούσιο σε εξωποδοσφαιρικές περιπέτειες βιογραφικό του (την γνωστή αποστολή με το πλοίο στην Ροδεσία, την αντιστασιακή του δράση τον καιρό της Χούντας, τους διάσημους έρωτες του κτλ) αυτό που έγραψε στο θυμικό όλων όσων τον γνώρισαν είναι ο ρόλος του ως προέδρου του ΠΑΟ. Κατάφερε τελικά έτσι να τον θυμούνται όλοι μολονότι από την ομάδα αποχώρησε 26 χρόνια πριν.   

Μια εικόνα του ως πρόεδρο έχω κρατήσει τελικά κι εγώ. Τον Μάιο του 1996 ο ΠΑΟ είχε ηττηθεί από τον Αγιαξ στο ΟΑΚΑ και είχε αποκλειστεί μετά την ιστορική του νίκη στην Ολλανδία στο πρώτο ματς. Κάπνιζε μόνος περπατώντας στον αγωνιστικό χώρο. Ο «Καπετάνιος» είχε πιστέψει πως ο ΠΑΟ θα παίξει στον τελικό που τότε θα γινόταν στη Ρώμη. Είναι η μόνη βραδιά που το σπορ που λάτρεψε και η ομάδα που του έδωσε τόσες χαρές πρέπει να τον πίκραναν πραγματικά.