Μια λεπτομέρεια που ξεχνάμε είναι ότι Πάσχα σημαίνει «πέρασμα». Για τους Χριστιανούς το Πάσχα συμβολίζει τη νίκη του Χριστού επί του θανάτου: θάνατος κι ανάσταση γίνονται ο δρόμος για τη λύτρωση της ανθρωπότητας από την αμαρτία – το χρονικό μιας ήττας που γίνεται θρίαμβος. Οι Χριστιανοί, που θα κρατούσαν έτσι κι αλλιώς την εβραϊκή γιορτή ως ανάμνηση την σημαντικότερης ημέρας για την θρησκεία και την πίστη τους, δεν άλλαξαν το όνομα της γιορτής και κράτησαν την παλιά ονομασία. Η λέξη Πάσχα είναι παράφραση μια άλλης εβραϊκής, αλλά σημασία έχει πάντα το περιεχόμενό της. Πέρασμα και διάβαση. Μετάβαση. Μετακίνηση. Σε μια δεύτερη ανάγνωση «έξοδος». Και μάλιστα κομμάτι προς το άγνωστο.
Στην Ελλάδα δημιουργήσαμε για την γιορτή κι άλλες λέξεις. Την αποκαλούμε «Ανάσταση» πχ αλλά και «Λαμπρή» αν και αυτό το τελευταίο το ακούω όλο και λιγότερα. Όπως και να ‘χει το Πάσχα παραμένει πάντα «πέρασμα». Και φέτος ομολογώ πως αυτό το νοιώθω πολύ. Αισθάνομαι πως ο κόσμος συνολικά περνάει σε μια άλλη εποχή.
Δεν υπάρχει ποτέ στην ιστορία αυτή η μια κρίσιμη χρονιά, που μια εποχή φεύγει και μια άλλη ξεκινά: όλα γίνονται σιγά σιγά. Ενώ στην ζωή μας ο χρόνος τρέχει τρομερά γρήγορα, οι σελίδες της ιστορίας γυρνάνε απίστευτα αργά. Αλλά όταν το γύρισμα της σελίδας έρχεται το καταλαβαίνεις. Το πέρασμα δεν είναι αστραπιαία διαδικασία – είναι αργόσυρτη. Αλλά συντελείται. Ως αποτέλεσμα άθροισης πολλών προηγούμενων, άλλοτε θετικών κι άλλοτε, όπως τώρα, αρνητικών.
Περνάμε Πάσχα με δυο πολέμους που μοιάζουν κάτι σαν δοκιμή για πολλά χειρότερα που μας περιμένουν. Υπάρχει αυτό το παράξενο συναίσθημα που δεν έχει όνομα και το συναντάς μέσα σου στην μυστηριώδη συναισθηματική περιοχή που εκτείνεται κάπου ανάμεσα στην απαισιοδοξία και στην ανασφάλεια. Παρακολουθούμε καθισμένοι στον καναπέ μας βομβαρδισμούς, ανταποκρίσεις από ένα αόρατο μέτωπο, επιχειρήσεις που κανείς δεν βλέπει, αλλά συμβαίνουν. Όσα συμβαίνουν, μακριά μας και συγχρόνως κοντά μας, προκαλούν μόνο μια βεβαιότητα: ότι δεν μπορούμε να κάνουμε το παραμικρό – καλά καλά ούτε να διαμαρτυρηθούμε.
Κάποτε υπήρχε το καλό και το κακό – σήμερα τα όρια είναι όλο και πιο θολά. Σίγουρα υπάρχει ακόμα το τι θα θέλαμε. Αλλά ποιος νοιάζεται; Το πέρασμα, αυτό που σήμερα είναι το αυθεντικό όνομα της γιορτής, συντελείται χωρίς την δική μας συμμετοχή. Δεν είναι δικό μας, όπως το Πάσχα μας, αλλά είναι πάντα πέρασμα.
Δεν φτάσαμε στο γύρισμα της σελίδας ξαφνικά και απότομα. Ο κόσμος όπως τον ξέραμε άρχισε να αλλάζει ήδη από τα μισά της δεκαετίας του ΄80. Τελείωσε ο Ψυχρός Πόλεμος κι άρχισε ένα άλλος ακήρυχτος. Αρχίσαν να γίνονται συνεχώς και πιο ανυπόφορα καταπιεστικές οι κάποτε παραδοσιακές αξίες – ήταν λογικό να συμβεί, γιατί ακόμα και οι αξίες μεταβάλλονται, αλλά το κακό είναι ότι δεν αντικαταστάθηκαν από άλλες. Αρχίσαμε να ανακαλύπτουμε νέα προβλήματα που συνεχώς μεγάλωναν, ενώ στην παγκοσμιοποιημένη μας πραγματικότητα νομίζαμε πως υπάρχει ένας αέρας αισιοδοξίας: δεν ήταν αισιοδοξία αυτό που αναπνέαμε ήταν ένα είδος ψευδαίσθησης – ένα ωραίο κατασκεύασμα που επηρέαζε και τα εσώψυχά μας. Μετά άρχισαν να μας απασχολούν ολοένα και καινούργια ζητήματα. Αυξήθηκαν θεαματικά οι ανάγκες μας – τεχνητά πιθανόν, αλλά πραγματικά. Παρά την πρόοδο της ιατρικής αρχίσαμε να νοσούμε ψυχικά. Μετά αρχίσαμε να αμφιβάλουμε για την ίδια την αξία της δημοκρατίας – να φλερτάρουμε με τον αυταρχισμό ως τρόπο αντιμετώπισης δυσκολιών που χαλούσαν την όποια ευκολία μας. Χάναμε σιγά σιγά την πίστη μας για όσα κάποτε οι γονείς μας πάλεψαν. Αρχισε να πηγαίνει περίπατο η αξία της ανοχής. Χάθηκε το ίδιο το νόημα της αγάπης. Το δικαίωμα – όλα σχεδόν τα δικαιώματα – σταμάτησαν να είναι κάτι αυτονόητο. Αρχισε σιγά σιγά να σκοτεινιάζει. Και επειδή είχαμε αρχίσει το σκοτάδι να το περιμένουμε, όλα μας μοιάζουν πλέον αναπόφευκτα. Μια ωραία βόλτα σε ένα Γολγοθά που δεν είχαμε καταλάβει πως διανύουμε.
Κουβαλάμε χρόνια τώρα ένα σταυρό: νομίζαμε πως ήταν ο σταυρός μιας ελαφρότητας, αλλά δεν ήταν τέτοιος. Ηταν κάτι σαν κανονικός προάγγελος μιας επικείμενης δοκιμασίας που θέλαμε να αγνοούμε. Τώρα, με δυσκολία μεν, αρχίσαμε να το συνειδητοποιούμε ότι η δοκιμασία δεν είναι μακριά. Είναι μια δοκιμασία άγνωστη, όχι γιατί είναι απροσδόκητη, αλλά γιατί δεν θυμίζει καμία από τις προηγούμενες – και δεν είναι ότι περάσαμε λίγες.
Μετά το 2010 ο κόσμος γίνεται συνεχώς και σκληρότερος: υπάρχουν κρίσεις, αλλαγές, φόβοι που συνεχώς μεγαλώνουν. Δυσκολίες που αθροίζονται. Καρφιά. Όχι σταυροί όπως νομίζαμε.
Η Μεγάλη Εβδομάδα έχει μια ωραία και επίκαιρη για τους καιρούς μας παραβολική πληρότητα. Όλα αρχίζουν με την θριαμβευτική είσοδο του Ιησού στα Ιεροσόλυμα – με ένα είδος πάρτι για τον ερχομό μιας νέας εποχής. Υπάρχει εντός της Μεγάλης Εβδομάδας περιθώριο για να λατρέψουμε, να χαρούμε, να δούμε την ίδια την ζωή σαν μια μεγάλη περιπέτεια. Μόνο που η περιπέτεια, όσο συναρπαστική κι αν είναι, δεν είναι δεδομένο πως θα είναι γεμάτη από υπέροχα επεισόδια – ίσα ίσα. Σε αυτή την ιστορική παραβολή υπάρχει ένα φινάλε στο κέντρο της, δηλαδή η σταύρωση. Αλλά, όπως καλά γνωρίζουμε, ούτε αυτή είναι ένα Τέλος: ακολουθεί συνέχεια. Σαν οι Ευαγγελιστές να ήθελαν να μας πουν πως αυτό που μετρά είναι το πέρασμα που ακολουθεί: το Πάσχα, εντός της Μεγάλης Εβδομάδας, προοικονομείται – μπαίνεις στην ωραία θέση να το περιμένεις ενώ ο πειρασμός σε σπρώχνει να πεις ότι όλα τελείωσαν. Τίποτα δεν τελειώνει ακόμα κι όταν το πράγμα φαίνεται έτσι. Η μεγάλη περιπέτεια ακολουθεί. Το πέρασμα είναι η περιπέτεια.
Δεν ξέρω πόσο ωραίο θα είναι το Πάσχα για τον καθένα μας. Εύχομαι σε όλους να είναι το ωραιότερο που έκαναν ποτέ. Εύχομαι για μια ακόμα φορά να χαρείτε την επιβλητική ελληνικότητα του, να συναντηθείτε με όσους αγαπάτε και όσους σας αγαπούν, να διασκεδάσετε – και να προσευχηθείτε, γιατί όχι. Αλλά κυρίως θα ήθελα φέτος να σας θυμίσω πως ζούμε ένα πέρασμα, ένα Πάσχα, προς εποχές που η γλυκιά μας εορταστική ρουτίνα μπορεί να μην είναι τόσο δεδομένη. Όλα μετατοπίζονται και όλα σιγά σιγά αλλάζουν. Ισως αυτό το Πάσχα να είναι το περισσότερο Πάσχα που μας έχει τύχει ποτέ.
(Βημαγκαζίνο Απρίλιος 2026)
