Πριν λίγες μέρες η αρμόδια επιτροπή της FIFA (IFAB) που ασχολείται με τους κανονισμούς του σπορ ανακοίνωσε αλλαγές. Είχε προηγηθεί η 140η Γενική Συνέλευση της FIFA κι έρχεται και το παγκόσμιο κύπελλο οπότε αυτό είναι λογικό: πάντα οι αλλαγές συμβαίνουν αυτή την περίοδο. Τι συμβαίνει με αυτές τις αλλαγές; Αυτή τη φορά ο βασικός στόχος είναι να περιοριστούν οι  καθυστερήσεις και να αυξηθεί ο χρόνος του πραγματικού ποδοσφαίρου στα ματς. Και φυσικά στόχος είναι και να μεγαλώσουν οι αρμοδιότητες του VAR. Aπό την σεζόν της εμφάνισής του (2017-18) αυτό συμβαίνει πάντα.

Τι ακριβώς αλλάζει

Να ξαναθυμηθούμε λίγο αυτές τις αλλαγές πρώτα. Αρχής γενομένης από το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026, το VAR θα μπορεί να επεμβαίνει πλέον σε ξεκάθαρες περιπτώσεις λανθασμένης επίδειξης δεύτερης κίτρινης κάρτας σε ποδοσφαιριστή, ώστε μια περίπτωση όπως η κατάφορα άδικη αποβολής του Έσε στον αγώνα του Ολυμπιακού κόντρα στη Μπαρτσελόνα στο Τσάμπιονς λιγκ να μην επαναληφθεί. Εννοείται πως αυτό έπρεπε ήδη να συμβαίνει. Επρεπε επίσης να υπάρχει δυνατότητα παρέμβασης και σε περίπτωση λανθασμένης ταυτοποίησης ποδοσφαιριστή από τον διαιτητή, σε περίπτωση δηλαδή που άλλος έχει κάνει το παράπτωμα και άλλος αποβάλλεται. Και σε αυτό από εδώ και πέρα το VAR θα έχει δυνατότητα παρέμβασης.

Αλλά το πράμα δεν σταματά εδώ. Το VAR θα μπορεί πλέον να επανεξετάζει μια φάση στην οποία υπάρχει σαφώς λανθασμένη παραχώρηση κόρνερ, αλλά και την εκτέλεση του κόρνερ, με δέσμευση ωστόσο αυτός ο έλεγχος να γίνεται άμεσα ώστε να μην υπάρχει καθυστέρηση στο ματς.

Η μείωση των καθυστερήσεων είναι το βασικό ζητούμενο. Η IFAB ανακοίνωσε ότι θα υπάρχει χρονική διορία στη διαδικασία των αλλαγών. Συγκεκριμένα από τη στιγμή που ο τέταρτος δείξει τον πίνακα των αλλαγών, ο ποδοσφαιριστής που βγαίνει από το γήπεδο πρέπει να αποχωρήσει από τον αγωνιστικό χώρο εντός δέκα δευτερολέπτων. Σε διαφορετική περίπτωση θα βγει από το γήπεδο, αλλά χωρίς αντικατάσταση για τουλάχιστον ένα λεπτό, με την ομάδα του να αγωνίζεται με δέκα παίκτες ως τιμωρία για αυτό το διάστημα. Προφανώς υπάρχει εξαίρεση στις περιπτώσεις που ένας ποδοσφαιριστής αποχωρεί τραυματίας. Αλλά και σε αυτή την περίπτωση έχουμε κάτι νέο. Η IFAB πρόσθεσε πως «σε περίπτωση που ένας ποδοσφαιριστής δεχθεί ιατρική περίθαλψη εντός αγωνιστικού χώρου για τραυματισμό ή ο τραυματισμός του προκαλέσει διακοπή του αγώνα, ο παίκτης θα υποχρεούται να αποχωρήσει από τον αγωνιστικό χώρο και να παραμείνει εκτός για ένα λεπτό, αφότου το ματς επανεκκινήσει». Αναρωτιέμαι ποιος θα είναι ο χρονομέτρης αυτού του λεπτού. Νομίζω πάλι το VAR. Kι ομολογώ πως δεν μου αρέσει που δημιουργούνται κανονισμοί αποκλειστικά για την βιτρίνα του ποδοσφαίρου: ποιος θα χρονομετρήσει το χρόνο της αλλαγής σε ένα ματς όχι ερασιτεχνικής κατηγορίας, αλλά έστω στην δική μας Football League;

Χαίρονται οι οπαδοί της τεχνολογίας

Οδηγούμαστε προφανώς με μεγάλη ταχύτητα σε ένα ποδόσφαιρο στο οποίο η βαρύτητα του VAR θα είναι μεγαλύτερη από αυτή του διαιτητή στον αγωνιστικό χώρο. Οι οπαδοί της τεχνολογίας χαίρονται καθώς πιστεύουν πως η χρήση της φέρνει δικαιοσύνη. Το πιο μεγάλο παράδειγμα δικαιοσύνης είναι το περίφημο «ημιαυτόματο οφσάιντ». Οι αποφάσεις του είναι συχνά σκληρές καθώς ακυρώνονται γκολ για εκατοστά, ενώ η παρουσία του άλλαξε το ποδόσφαιρο καθώς κατήργησε το «πλεονέκτημα του επιθετικού» που ήταν για πάνω από είκοσι χρόνια κυρίαρχο δόγμα. Όμως από την άλλη μείωσε και τις γκρίνιες: η ανθρώπινη παρέμβαση στην αξιολόγηση καταργήθηκε – δεν ακυρώνονται πλέον γκολ γιατί επόπτες βιάζονται να σηκώσουν σημαίες (η δεν τις σηκώνουν ποτέ) αλλά και ούτε γιατί ο AVAR μπερδεύτηκε με τις γραμμές ή ξέχασε να αξιολογήσει την φάση. Η τεχνολογία είναι αμείλικτη. Αλλά υπάρχει πάντα ένα μικρό πρόβλημα: ότι στην αξιολόγηση των φάσεων και στην εφαρμογή των αποφάσεων τον τελευταίο λόγο έχουν πάντα οι διαιτητές, δηλαδή οι άνθρωποι. Κι αν το οφσάιντ αξιολογείται σωστά, δεν ισχύει ακριβώς το ίδιο με τις άλλες φάσεις.

Τρία ωραία παραδείγματα

Το ματς του ΠΑΟ με τον Αρη την περασμένη Κυριακή μας δίνει όχι ένα αλλά τρία ωραία παραδείγματα. Στο γκολ του Αρη ο διαιτητής ειδοποιείται ότι υπάρχει φάουλ στον Κοντούρη. Βλέπει τη φάση και διαφωνεί. Η διαφωνία του προκαλεί κάτι απλό: ο διαιτητής στο VAR «ψαρώνει» και είτε δεν εκφράζει άποψη για τις άλλες δυο φάσεις (το γκολ του Τεττέη και το πέναλτι που ζητά ο Αρης στον Αλφαρελά), είτε συμφωνεί με τον διαιτητή για να μην εκτεθεί πάλι σε μια δημόσια διαφωνία. Ο VAR αυτοκαταργείται και στην συγκεκριμένη περίπτωση την πληρώνει ο Αρης διότι και οι δυο φάσεις αυτές χρειάζονταν μια δεύτερη και πιο λεπτομερή κρίση, ανεξάρτητα με το ποια θα ήταν η τελική απόφαση. Το πρόβλημα με το VAR, όπως δουλεύει σήμερα, είναι ότι δεν είσαι βέβαιος πως θα χρησιμοποιηθεί πάντα. Κι αυτό θα έπρεπε να προβληματίσει.

Η λύση άλλωστε είναι απλή και υπάρχει σε σπορ όπως το μπάσκετ και το αμερικάνικο ποδόσφαιρο: πρέπει κάθε ομάδα να μπορεί να ζητήσει την χρήση του - να έχει δικαίωμα challenge. Αυτό θα δημιουργούσε ένα νέο πλαίσιο δικαιοσύνης, που σήμερα ακόμα απουσιάζει.

Μόνο στα σημαντικά

Υπάρχει κι ένα άλλο πρόβλημα – το οποίο ωστόσο θα παραμείνει φοβάμαι άλυτο. Η χρήση του VAR έχει δημιουργήσει παγκοσμίως χειρότερους διαιτητές: οι διαιτητές εμπιστεύονται τόσο το VAR που είτε δεν αποφασίζουν κάνοντας ότι δεν βλέπουν ή απλά παίζουν όλο και πιο συχνά χωρίς την απόλυτη προσοχή τους σε ό,τι συμβαίνει στο γήπεδο – αυτό το δεύτερο το δημιουργεί η βεβαιότητα ότι στα σημαντικά θα υπάρξει παρέμβαση. Όμως όταν αντιμετωπίζεις τα παιγνίδια με την βεβαιότητα ότι υπάρχει κάποιος περισσότερο σημαντικός από σένα που θα σε γλυτώσει σε μια κρίσιμη στιγμή δεν μπορεί να είσαι καλός διαιτητής. Και αν δεν είσαι καλός διαιτητής δεν θα κρίνεις σωστά σε πάρα πολλές στιγμές στις οποίες το VAR δεν μπορεί να παρέμβει.

Αυτό είναι το πρόβλημα των διαιτητών σήμερα: αποφασίζουν λάθος σε πολλά μικρά που μπορεί να είναι σημαντικά στην εξέλιξη ενός αγώνα. Βγάζουν ή δεν βγάζουν κίτρινες κάρτες για λάθος λόγους. Δίνουν κόρνερ ανύπαρκτα. Χαρίζουν φάουλ κάνοντας άστοχες κρίσεις. Μπερδεύονται σε πράγματα απλά τόσο πολύ που δεν σου δημιουργούν την παραμικρή βεβαιότητα για την επάρκειά τους. Όπως έχει πει ήδη από το 2019 ο Φάμπιο Καπέλο «οι διαιτητές η μόνη δουλειά που κάνουν πλέον είναι να βλέπουν τηλεόραση». Κι αν στα σημαντικά το VAR μπορεί να παρέμβει (όταν το κάνει) υπάρχουν μικρές λεπτομέρειες που μπορεί να είναι καθοριστικές αν υπάρχει λάθος εκτίμηση: θυμηθείτε πχ την απολύτως λάθος κρίση της επίθεσης της ΑΕΚ από την οποία προκλήθηκε το κόρνερ που έφερε το 1-0 στο ντέρμπι με τον Ολυμπιακό.

Ακόμα πιο αστείος είναι ο πανικός που πιάνει τους διαιτητές όταν δεν υπάρχει για κάποιο λόγο επικοινωνία με το VAR: νομίζεις ότι έχουν πάθει την πιο μεγάλη συμφορά που θα μπορούσε να τους τύχει. Κι έχουν δίκιο. Αλλά αυτό είναι και η απόδειξη πως ως διαιτητές έχουν γίνει χειρότερη. Χάρη στο VAR.